Modified 7 April 2004
Herbarium Amboinense, 1741
Georg Eberhard Rumpf [1627-1702]
comments by Johannes Burman
Hic flos primum ex Batavia in Amboinam
delatus est, qui ad Tulipae species refertur, licet hujus planta nondum flores
producens adeo similis sit Amboinensi radici toxicariae, ut ejus angustifolia
species haberetur. Caeterum Tulipae more crescit, ejus enim radix bulbus
est rotundus, & regularis,
pugno major, externe similibus extenuibus pelliculis, & interne ex crassiusculis,
albis, & succosis lamellis compositus instar Cepae, atque in inferiore
sua parte similes gerit crassas, & breves fibrillas, sique dissecetur,
nauseosum praebet odorem, perfecte instar radicis toxicariae.
Ejus stipes semi pedem altus est, antequam in folia
explicetur, annulis, seu nodis quibusdam distinctus, qui per decidua
formantur folia, rotundus porro, binos tresve digitos crassus, immo in
vetustioribus plantis crassior. Tumque sese extendit in sex octove longa
folia, gladiformia, multoque majora quam in ulla Tulipa, sed minora quam
in radice toxicaria. Suntque a binus cum dimidio ad tres pedes longa,
transversalem palmam lata, magnum habentia nervum medium, qui digiti
latitudinem habet, & infra protuberat, acute difenens,
supra vero canalem format; folia autem haec colore glauco, & oris sinuosis
cum illis Tulipae conveniunt, suntque per longitudinem striata, ac praeter
subtiles venas unum alterumve habent crassiorem nervum, qui non ad apicem
excurrunt, sed sensim disparent.
In hisce insulis rarissima suos profert flores, atque
ultra annum nil nisi folia gerit. Saepe etiam sit, ut licet hic stipes pedis
crassitiem obtineat, in superiore tamen parte putrescat, ac cuncta dejiciat
folia, unde nil remanet quam tuber quoddam supra radicem, quod subsequentibus
siccis mensibus novum emittit stipitem, qui annum requirit, antequam ejus
foliaa perfecta sint. Hujus serotinae sterilatatis caussam puto esse copiosas
pluvias, quae hic in Amboina cadunt, quales forte in naturali loco, seu patria
non ita patitur.
Sin itaque Solo arenoso
humido, ac Soli bene exposito locetur, tum sensim non ex plantae centro,
sed ad latera e radice simplex rectusque excrescit caulis, tres pedes altus,
pollicem crassus, ex rotundo parum compressus, ac planus, qui in vertice
longam gerit vaginam, ex binis tenuibus, & ex viridi
flavescentibus foliis compositam, quae sese aperiens flores exhibet non omnes
simul, sed successive excrescentes, quorum quivis peculari insidet pedunculo,
suntque ab octo ad duodecim numero, in binos tresve ordines distincti.
Flos ipse componitur ex petalis forma Liliorum alborum,
color Tuliparum, apertus enim instar campanae extenditur, cujus nempe petala
superius ample sunte extensa, inferius vero sensim, & acute angustata, atque
hic non erectus pedunculo insidet, sed parum ad latera inclinat. Quodvis
vero petalum ultra quatuor pollices longum ext, unum latum, crassiusculum,
externe nervo medio, seu dorso notatum, ubi & ex purpureo rubet colore,
ab utraque vero parte ad oras album est, quod quodammodo Tulipae petalum
refert, externaque rubedo ad internam etiam transit partem, ubi magis purpurascit.
In floris centro sex firma adparent stamina in fundo
lutea, in medio alba, ac summo purpurea, quodvis vero antheram gerit, uti
in Liliis, sed ipsius forma magis incurva est, instar semi Lunae, quaeque
obducitur farina crassa, flava, & viscosa. Atque haec stamina non laxe flori
inposita sunt, sed quodvis inplantatur quasi peculiari suo petalo, septimum
vero pistillum est nudum, quod erigitur, quum sex alia introrsum flexa sint.
Ipsius odor dulcis, sed gravis est, accedens ad speciem quandam placentularum
saccharatarum, quibus Anisum admixtum est, quaeque in [...]
Aperti hi flores, quorum modo bini tresve simul sese aperiunt,
per multos dies continuos vigent, quum marcescunt, ac focils sortem relinquunt,
quum prius per diucturnum vigorem priorem florendi tarditatem quasi refarciverint.
Post florum lapsum, cuivis pedunculo, cui flos inpositus suit, increscit crassiuscuum
tuber, quod in bulbos quasi seminales expicatur, qui formam fere habent eandem,
quam radix toxicaria profert intus repleti similibus ossiculis, externe diu
virentes, hisce vero in terris rari perfecti sunt.
Fructus ejus plerumque unus alterve, raro tres uno
in caule perfecti sunt, in quibus nulla inveniuntur ossicula, sed sicca, & albida caro,
ex magnis segmetis composita, & sibi nexa. Inveni etiam quosdam Limonis
Nipis magnitudinem habentes, ad unam partem rotundos, & gibbosos, ad alteram concavos,
ac variis tuberculis auctos, externe autem obducti erant tenui, & viridi pellicula.
Caro autem horum interna solida erat, & integra, in nulla segmenta distincta,
vel divisibilis.
In Tulipam exhibet Javanum cum ejus fructibus
AA Separatis.
It is interesting to note that Burman translated Hermann's Latin "puniceo" as Dutch "purpere". Similarly, Philip Miller described the scarlet flowers of Rosa foetida bicolor (Cornut's Rosa punicea) as "purple". I have not yet learned how "puniceo" (and "phoeniceo") became associated with bright orange, but it is plausible that the adjective referred to the brilliant orange-red flowers of the pomegranate (Punica granatum), just as "roseo" and "rosea" refer to the color of some Rosa species.
Buc'hoz (Histoire du Regne Vegetal, 1774-1775) reproduced Rumph's plate labeled "Amaryllis spatha multiflora, corollis campanulatis aequalibus, genitalibus declinatis h. Cliff."; "Tulipa javana Rumph"; and "Belledame". As we see above, Burman discussed the similarities as well as differences of the two species. Buc'hoz missed the point, assuming that the two were the same.
An interpretation of Rumphius's Herbarium Amboinense p. 141
E. D. Merrill (1917)
Crinum zeylanicum Linn. Syst. ed. 12. (1767) 236.
Amaryllis zeylanica Linn. Sp. Pl. (1753) 293.
Amaryllis lineata Lam. Encycl. 1 (1783) 123.
Tulipa javana Rumph. Herb. Amb. 5: 306, t. 105.
This species is not represented in our Amboina collections, although doubtless
it is still cultivated in Amboina as it is in other parts of Malaya. Rumphius
states that it was introduced into Amboina from Java about 1670. The figure is
an excellent representation of Crinum zeylanicum Linn. It was first reduced
by Linnaeus to Amaryllis zeylanica Linn., in Stickman Herb. Amb. (1754)
22, Amoen. Acad. (1759) 131, Syst. ed. 10 (1759) 977, Sp. Pl. ed. 2 (1762) 421,
which as Crinum zeylanicum Linn. has very generally been accepted as the
correct disposition of Tulipa javana Rumph.
OBSERVATIO
Radix haec Toxicaria, Crini, seu Lilio asphodell videtur
esse species, proximeque convenit cum lilo, qui est Lilio asphodelus Americanus,
semper virens, maximus, & minor. Commel. rar. pl. fig. 14 & 15. & H.
Cliff. pag. 127. & Dillen. H. Eltham. pag. 194. Tab. 161.
ubi vide reliqua.